Fabrika havalandırma kanalı nedir? (Proje bazlı ne demek?)

Havalandırma kanalı (duct); fan/santral/aspiratör ile mahal (alan) arasında havayı taşıyan sac/izole/aksesuar sistemidir.
Proje bazlı imalat ise “stoktan standart parça” yerine; her fabrika için:

• Debi (m³/h), hız (m/s), basınç (Pa), sıcaklık/nem, filtrasyon,

• Kirletici (toz, yağ buharı, kimyasal buhar),

• Yangın/duman senaryosu,

• Mekanik yerleşim ve askı güzergâhına göre
  özel metraj ve özel üretim yapılmasıdır.

2) Kanal tipleri (fabrikada en çok kullanılanlar)

A) Galvaniz sac kanal (en yaygın)

• Taze hava, dönüş havası, genel egzoz, proses dışı hatlar.

• Dikdörtgen veya dairesel.

B) Paslanmaz kanal (304/316)

• Gıda, ilaç, kimya, yüksek korozyon/nem, hijyen alanları.

C) Siyah sac / boyalı / epoxy

• Bazı proses egzozları, yüksek sıcaklık veya özel kaplama gereken hatlar.

D) Spiral (dairesel) kanal

• Hızlı montaj, düşük sızdırma, estetik ve rijitlik avantajı (özellikle taze hava ve genel havalandırma).

E) Kaynaklı kanal (özel)

• Yüksek basınç, duman kontrolü, yüksek sızdırmazlık veya proses gereği.

3) Standartlar ve mevzuat (Türkiye pratiği)

Boyut/ürün standardı (EN ailesi)

Dikdörtgen kesitli sac kanal ve parçaların ölçülendirilmesi için EN 1505 referans alınır (Türkiye’de de proje dokümanlarında sık geçer).
(Projelerde ayrıca dairesel kanal ölçü/performans için EN tarafında başka standartlar da kullanılır; uygulamada “sızdırmazlık sınıfı/rijitlik” şartnamesi ayrıca yazılır.)

Yangın–duman (kritik)

Türkiye’de bina yangın güvenliği hükümleri Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik üzerinden yürür; havalandırma/şaft/duman kontrolü gibi başlıklarda “ilgili TS yoksa EN esas alınır” yaklaşımı da metinde yer alır.
Ayrıca bakanlığın yayımladığı yönetmelik kılavuzu uygulama yorumları için pratik kaynak olur.

4) Proje bazlı iş akışı (adım adım)

4.1 Keşif (saha inceleme)

• Cihazlar: Santral, fan, roof-fan, siklon, scrubber, filtre, davlumbaz vb.

• Hat güzergâhı, çakışmalar (sprinkler, elektrik tava, vinç yolu), kotlar.

• Askı noktaları (kolon-kiriş), titreşim izolasyonu ihtiyacı.

4.2 Metraj ve shopdrawing (imalata esas çizim)

• Kanal ebatları (W×H / Ø), parça listesi (dirsek, redüksiyon, pantolon, T, damper, menfez kutusu).

• Flanş tipi, sac kalınlığı, takviye aralıkları.

• İzolasyon tipi/kalınlığı, kaplama (alüminyum, galvaniz ceket vb.)

4.3 İmalat

• Kesim (CNC plazma/laser/giyotin)

• Büküm (abkant), kenet/kilit (Pittsburgh vb.)

• Flanşlama (TDF/TDC veya köşebent flanş), köşe birleştirme

• Sızdırmazlık: mastik/conta, klips/cıvata düzeni

• Takviye: hatveye göre omega/hatıl/dikme (özellikle büyük kesitlerde)

4.4 Sevk–montaj

• Etiketleme (hat kodu, mahal, aks)

• Paketleme (ezilme önleyici)

• Şantiyede kurulum sırası: ana hat → branşman → terminal bağlantıları

4.5 Test–devreye alma

• Kaçak kontrolü (şartnameye göre)

• Debi ayarı (balans), damper ayarı

• Titreşim/akustik kontrol (gerekirse susturucu revizyonu)

5) İmalatta teknik detaylar (teklif/şartnameyi belirleyen kritikler)

5.1 Sac kalınlığı nasıl seçilir?

Kalınlık; kesit büyüklüğü + statik basınç + açıklık (askı aralığı) + sızdırmazlık sınıfı ile belirlenir. Fabrikalarda hatlar uzadıkça ve basınç yükseldikçe kalınlık/takviye artar.

5.2 Flanş sistemi

• TDF/TDC: Hızlı, ekonomik, yaygın.

• Köşebent flanş: Daha rijit, büyük ebat/özel durumlarda.

• Spiral kanal: Nipel–manşon–kelepçe ile hızlı.

5.3 Damper çeşitleri

• Ayar damperi (balans)

• Geri tepme damperi (backdraft)

• Yangın/smoke damper (yangın senaryosuna göre; doğru sertifikasyon ve montaj detayları çok kritik)

5.4 İzolasyon

• Isı izolasyonu (yoğuşma ve enerji kaybı)

• Akustik izolasyon

• Yangın izolasyonu (şaft geçişleri / yangın dayanım istenen güzergâhlar)

6) Maliyet ve süreyi en çok etkileyen kalemler

1. Sac cinsi ve kalınlık (galvaniz vs paslanmaz)

2. Sızdırmazlık ve test seviyesi (işçilik artar)

3. İzolasyon (malzeme + kaplama + işçilik)

4. Parça yoğunluğu (dirsek/T/pantolon sayısı)

5. Şantiye erişimi (yüksekte çalışma, vardiya, duruşlarda çalışma)

6. Yangın/duman ekipmanları (damper, geçiş detayları, sertifikasyon)

7) Türkiye geneli “il–ilçe–mahalle” ile kapsama nasıl çıkarılır? (en doğru yöntem)

Tüm mahalleleri tek tek yazmak yerine, proje bazlı havalandırmada en verimli yaklaşım:

7.1 OSB/SS odaklı haritalama

Fabrika projelerinin büyük kısmı OSB’lerde yoğunlaşır. Önce OSB listesini temel alırsınız:

• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı OSB sayfaları (mevzuat ve OSB çerçevesi)

• OSBÜK OSB listeleri

Sonra her OSB için:

• İl / ilçe (OSB’nin bağlı olduğu),

• OSB’nin bulunduğu mahalle/yerleşke adı,

• Lojistik mesafe (ör. 0–50 km / 50–150 km)
  ile “Türkiye kapsama tablosu” çıkarılır.